Fietstocht langs voorbeeldprojecten waterbergende weg in Heemskerk

Waterbergende wegen worden vaak gepresenteerd als robuuste klimaatadaptieve oplossing. De praktijk is weerbarstiger. Tijdens deze fietstocht laten Building Changes en Gemeente Heemskerk zien hoe verschillende ontwerpkeuzes in de afgelopen tien jaar hebben uitgepakt in beheer, functioneren en onderhoud.

De fietstocht start en eindigt bij de zijingang rechts van het gemeentehuis in Heemskerk en voert langs vijf locaties waar uiteenlopende systemen zijn toegepast. Niet om één oplossing te verheerlijken, maar om verschillen inzichtelijk te maken. Wat gebeurt er als je volledig inzet op waterpasserende bestrating? Wat als je die combineert met kolken, leidingen en meetvoorzieningen? En wat betekent dat voor beheer op de lange termijn?

Programma:

• Start zijingang rechts gemeentehuis
• Jan van Polanenstraat
• Simon van Haarlemstraat
• Hillenacker / Maarten van Heemskerckstraat
• Gemeenteplein
• Afronding zijingang rechts gemeentehuis

1. Jan van Polanenstraat (2014)
Dit is een van de eerste klimaatadaptieve straten in Heemskerk. De straat is uitgevoerd met waterpasserende bestrating op een waterbergend en infiltrerend hardsteenpakket. Daken zijn gekoppeld via permavoidkratten en onder het systeem is drainage aangebracht. De aanleg vond plaats onder strikte voorwaarden om vervuiling te voorkomen.
De ervaringen laten zien dat het systeem kwetsbaar is voor vervuiling van bovenaf. Inveegmateriaal verdwijnt structureel, verstopping treedt snel op en inspectie- of meetpunten ontbreken. Vooral afstroming vanuit hoger gelegen groenvakken blijkt een structureel probleem.

2. Simon van Haerlemstraat (2018)
Deze straat is ontworpen als reactie op de problemen in eerdere projecten. De ondergrondse opbouw is vergelijkbaar, maar bovengronds is gestuurd op minder afstroming en vervuiling. Parkeervakken zijn uitgevoerd in grastegels en groenvakken liggen lager dan de rijbaan.
Nieuw in dit ontwerp is de regenbeek die dakwater opvangt en vertraagd afvoert richting oppervlaktewater. Ook zijn rain gardens toegepast. In de praktijk blijft de gevoeligheid voor vervuiling bestaan en vraagt het onderhoud van groenparkeervakken om duidelijke afspraken over verantwoordelijkheid en kosten.

3. Hillenacker (2017)
De Hillenacker is uitgevoerd met waterpasserende bestrating en een hardsteen infiltratiepakket, met dakafvoer via permavoidkratten. Tijdens de aanleg ontstonden problemen met het inveegmateriaal, wat leidde tot grote verschillen in doorlatendheid.
Run-off testen toonden aan dat de verharding lokaal slecht functioneerde. Onder de bestrating ontstond een harde laag van vermalen inveegmateriaal, die de vulling van het bergingspakket sterk vertraagt. De ervaringen maken duidelijk hoe kritisch materiaalkeuze en kwaliteitscontrole zijn, en hoe afhankelijk het systeem is van correcte uitvoering.

4. Maerten van Heemskerckstraat (2020)
In deze straat is bewust gekozen voor een ander principe. Water wordt via Tegra-kolken met vuilvang afgevoerd naar een gesleufde PE-buis (Wavicore), die het water verspreidt in een hardsteenpakket. Infiltratie vindt plaats via geotextiel naar de ondergrond.
Belangrijk verschil is de toevoeging van noodvoorzieningen en meetputten. Hiermee is zichtbaar of water in het pakket blijft staan en kan de werking worden gemonitord. De ervaring leert echter dat ook hier waterpasserende verharding gevoelig blijft voor vermaling van inveegmateriaal, wat de werking beperkt.

5. Gemeenteplein (2021)
Het gemeenteplein is opgezet als doorontwikkeling van eerdere projecten. Water wordt via kolken en Wavicore-leidingen afgevoerd naar een hardsteenpakket dat afwatert richting een centrale waterberging. Deze berging houdt water vast voor droge perioden.
Uniek is het hergebruik van hemelwater voor bewatering van verhoogde groenvakken. Sensoren sturen pompen aan die bij droogte automatisch water leveren. De beplanting is thematisch ingericht op biodiversiteit en klimaatadaptatie, met zichtbare elementen zoals een waterelement en informatiepanelen. Hiermee wordt niet alleen water geborgen, maar ook het verhaal achter het systeem zichtbaar gemaakt.

Het doel van deze fietstocht is kennisdeling op basis van praktijkervaring. Niet alles werkt zoals bedacht, en juist dat maakt deze excursie waardevol. De tocht laat zien dat waterbergende wegen geen standaardoplossing zijn, maar vragen om scherpe keuzes in ontwerp, uitvoering, monitoring en beheer. Precies daar begint de toekomstgerichte wijk.